دوره‌هائى از ثبات و آرامش كه مقتضاى پرداختن به چنين كارهاى عمرانى باشد و با سطحى از دانش و فرهنگ كه درخور چنين كارها ، و اين‌ها هم امورى بوده‌اند كه مجموعهء آنها در دوران ايرانى اين منطقه و به خصوص در دوران ساسانى كه بلافاصله به دولت عربى پيوسته است به وجود آمده بود ، و به همين سبب است كه در اين دوران مهمترين طرحهاى آبيارى قديم هم كه به ويرانى رفته بود از نو احيا گرديد و سدهاى بزرگ براى استفاده از منابع موجود تا بالاترين سطح ممكن ساخته شد . » از امتيازات اين دوره يكى ثبات و استقرار سياسى را نوشته‌اند كه در سايهء آن يك حكومت واحد بر ويرانه‌هاى نظام عشايرى بنا شده و پايه‌اى استوار براى نهضت عمرانى تازه‌اى كه سرتاسر اين سرزمين را دربر مىگرفت گذاشته شده و ديگرى را تاثير كيش زردشتى كه دين رسمى مملكت بوده شمرده‌اند زيرا در آن كيش ، توجه به زراعت و اصلاح زمين و تربيت حيوانات اهلى يك واجب مقدس بوده و سعى و كوشش در اين راه خود نوعى عبادت به شمار مىرفته است . « 1 » مسايل مالى و حقوقى در نظام آبيارى ايران شناخت علمى آن نظام در آنچه به امور علمى و فنى در ساختمان سدها و بندها و ديگر امور وابسته بازمىگردد و نشانى از سطح دانش و بينش و توان اجرائى آن دوران خواهد بود بيشتر از آنچه مبتنى بر روايات تاريخى باشد در گرو كاوشهاى باستان‌شناسى و مطالعهء علمى دقيق در آثار بازيافتى از آن روزگار است كه هرقدر پيشتر رود تيرگىهاى بيشترى را از چهرهء تاريخ آن دوران خواهد زدود . ولى در آنچه به مسائل مالى و حقوقى بازمىگردد كه ثبات و دوام آن نظام بستگى تام و تمام به آن داشته است مىتوان از روايات تاريخى و آنچه در مأخذ معتبر قديم يافت اطلاعات سودمندى به دست آورد و در پرتو آنها آن نظام را بهتر شناخت . مثلا از اين مآخذ مىتوان دانست كه در آن نظام هزينهء طرح‌هاى بزرگ از

--> ( 1 ) . رى سامرّاء ، ج 1 ، ص 156 - 157 .